Ημέρα μνήμης η σημερινή και μάλιστα πρόσφατης ιστορικής μνήμης αλλά και προβληματισμού. Αντί για άλλα σχόλια λίγο πριν τη μαθητική και στρατιωτική παρέλαση παραθέτουμε έναν πανηγυρικό που εκφωνήθηκε προ δεκαετίας από εκπαιδευτικό στην ελληνική επαρχία , εύστοχο και επίκαιρο.
Πανηγυρικός που εκφωνήθηκε από το θεολόγο του Β´ Γυμνασίου Αιγίου, Πάνο Σημάτη στις 28-Οκτ-2005
‘Σεβαστοί Πατέρες,
Ἀξιότιμοι Πολιτικοί Ἄρχοντες,
Κυρίες καί Κύριοι,
Ἀγαπητοί μαθητές καί μαθήτριες
Ὅταν μοῦ ἀνατέθηκε ἡ ἐκφώνηση τοῦ Πανηγυρικοῦ στὴν ἡρωϊκὴ ἐπέτειο τῆς ἡμέρας τοῦ ΟΧΙ, σκεφτόμουν: Τί ἀλήθεια ἔχουμε να πανηγυρίσουμε ἐμεῖς σήμερα; Ποιό Πανηγυρικό λόγο νά ἀρθρώσουμε, δοξαστικό τοῦ ΟΧΙ, οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες τοῦ εὔκολου ΝΑΙ;
Ὁ Πανηγυρικός σὲ μιᾶς τέτοιας περικαλλοῦς ἡμέρας τη μνήμη, πρέπει να ἐκφράζει τὸ πανηγύρι τῶν ψυχῶν τῶν πανηγυριζόντων, ἀλλιῶς εἶναι κούφιος λόγος, ὑποκριτική τέχνη προσβολῆς τῆς μνήμης τῶν ἡρώων. Πρέπει να ἐκφράζει την ὁμόψυχη θέληση να τιμήσουν ἕνα κορυφαῖο γεγονός τῆς ἱστορίας που παραμένει στη συλλογική τους μνήμη ἀνεξίτηλα γραμμένο, ἕνα γεγονός που χάρη στην ἀγάπη και τη φροντίδα τῶν παλιῶν μεταλαμπαδεύεται στις ψυχές τῶν νέων. Πρέπει να ἐκφράζει και να συναντᾶ τα συναισθήματα και τις σκέψεις, την συνείδηση τῆς κοινότητος για την ὁποία ἐκφωνεῖται. Να συναντᾶται με τις ψυχές τῶν ἡρώων, ὄχι στό χῶρο τοῦ συμβολικοῦ και τῆς φαντασίας, ἀλλά στό χῶρο τῆς πραγματικότητας, ἀφοῦ γιά την Παράδοσή μας, ζωντανοί και τεθνεῶτες ἀποτελοῦμε ἕνα σῶμα, μ᾿ αὐτούς ἐπικοινωνήσαμε πρίν λίγο μέ τήν ἐπιμνημόσυνη δέηση.
Πανηγυρίζω γιά κάτι σημαίνει ὅτι ἀποδέχομαι πρῶτα ὡς ὀρθό, ἐπαινετό, ἄξιο μιμήσεως τό γεγονός γιά τό ὁποῖο πανηγυρίζω. Ἐμεῖς, οἱ πανηγυρίζοντες, ἀποδεχόμεθα σήμερα ὡς πρότυπο ζωῆς τή θυσία τῶν πατέρων καί μητέρων μας, μέ τέτοιο τρόπο πού τά γεγονότα νά μή μᾶς διαψεύδουν;
«Πόσα κοινά σημεῖα ἔχουμε σαν συλλογική ψυχοσύνθεση οἱ σημερινοί Ἕλληνες μέ ἐκείνους τοῦ Σαράντα; Πόσα ὁμόφωνα «ΟΧΙ» θά εἴμασταν ἕτοιμοι νά ποῦμε στίς ποικιλόμορφες ἀπειλές πού ὑψώνονται γύρω μας» ἐμεῖς, πού τουλάχιστον δίνουμε την ἐντύπωση ὅτι ἀποφεύγουμε κάθε σκέψη γιά σύγκρουση καί ἀγῶνα ἀκόμη καί γιά τά νόμιμα ἐθνικά μας συμφέροντα;
Ὑπάρχουν πολλές «ἀπαισιόδοξες” φωνές πνευματικῶν ἀνθρώπων τά τελευταῖα χρόνια, καί συνεχῶς πληθαίνουν, πού ἰσχυρίζονται -μελετώντας τά συμπτώματα τοῦ σύγχρονου κοινωνικοῦ μας βίου- πώς ἔφτασε τό τέλος τοῦ ἑλλαδικοῦ κράτους. Ἐπισημαίνουν πώς μηδενίσαμε τήν κληρονομιά τοῦ ΟΧΙ. «Σκορπίσαμε τά μεγάλα δῶρα, πού οἱ πρόγονοί μας ἐξασφάλισαν σκορπώντας τό αἷμα τους». Διαπιστώνουν, πώς πελαγοδρομοῦμε ἄβουλοι, λαός καί ἡγεσία, χωρίς ἄλλο ὅραμα πέρα ἀπό τήν ἐξυπηρέτηση ἀτομικῶν συμφερόντων, περιφέροντας τά ἱερά τῆς φυλῆς, τίς ἀξίες γιά τίς ὁποῖες οἱ πρόγονοί μας θυσιάστηκαν ὄχι ὡς ζωντανή παρακαταθήκη, ἀλλά ὡς μουσειακό εἶδος. Ἀφήνουμε νά λιμνάζουν τά ἐθνικά μας θέματα μεταξύ Ἰμίων καί Κύπρου, μεταξύ Σκοπίων καί Βρυξελῶν, μεταξύ Οὐάσιγκτον καὶ Ἄγκυρας.
Ὅμως, ὅσο κι ἂν πολλές ἀπό αὐτές τις ἐπισημάνσεις εἶναι σωστές, ὅσο κι ἂν τά ἰδανικά μας σκεπάστηκαν ἀπό τίς μέριμνες τοῦ βίου, τήν φτώχια καί την ἀνεργία, ὅσο κι ἂν ἔχουμε πέσει θύματα ἑνός καταναλωτικοῦ τρόπου ζωῆς, κυκλοφοροῦν ἀκόμα στίς καρδιές μας, στά κύτταρά μας καί στή μνήμη μας οἱ ξεχωριστές στιγμές τῆς ἱστορίας μας, οἱ κορυφαῖες πράξεις ἡρωϊσμοῦ τοῦ λαοῦ τοῦ Σαράντα, κάτι ἀπό τήν μαγιά τοῦ ΟΧΙ. Τὸ ἀνοσοποιητικό μας σύστημα λειτουργεῖ ἀκόμη, ἡ ἱστορική μνήμη ἔχει ἐμποτίσει τή συλλογική καί τήν κοινωνική μας ζωή, ἡ ματιά καί ἡ σκέψη μας συναντάει ἀκόμη στά πολιτισμικά μας μνημεῖα τίς ἀνταύγειες τοῦ ἡρωϊσμοῦ καί τῆς μεγαλοσύνης τῶν ἡρώων, ἀναβαπτίζεται ἢ ἔστω ἐπιχρυσώνεται μέ αὐτές.
Τό κρίσιμο ἐρώτημα εἶναι: ὣς πότε ὅμως; Ἤδη ἡ ἀφασία μας στήν ὑπεράσπιση τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων εἶναι φανερή ἀπό μακριά. Ἡ διαφθορά σε ὅλα τά ἐπίπεδα τῆς ζωῆς μας, ἀναδίδει μια ἀνυπόφορη δυσωδία, καί ὅσο κι ἂν ἐμεῖς, οἱ μεγαλύτεροι, διαθέτουμε ἀκόμα τά σωτήρια ἀντισώματα τῶν παραμερισμένων ἀξιῶν τῆς φυλῆς, οἱ νέοι μας, τό ἀξιακό σύστημα τῶν νέων ἀνθρώπων, ἀναπτύσσεται σ᾿ ἕνα περιβάλλον, ὅπου ἀναδεικνύονται καί ἐπικρατοῦν χαοτικά συστήματα ἀξιῶν, ὅπου τά ἰδανικὰ ἀμφισβητοῦνται ἀπό τήν ἔμπρακτη ζωή τῶν μεγάλων, καί ἔτσι τά παιδιά μας ἐμβολιάζονται μέ νοθευμένα ἀντισώματα.
Πανηγυρικός λόγος τό 2005. Μήπως εἶναι ἡ κατάλληλη στιγμή ἑνός ἄλλου πανηγυρικοῦ, ἐθνικῆς περισυλλογῆς, κάτι πού θά ἔφερνε ἀγαλλίαση στίς παριστάμενες σκιές τῶν ἡρώων μεγαλύτερη ἀπό ὅσο οἱ ρητορικές ἐγκωμιαστικές ἐξάρσεις; Μήπως θά γινόταν πανηγύρι πρωτόφαντο ἐκεῖ ψηλά στίς οὐράνιες κατοικίες τους -πιό πάνω ἀπ᾿ τίς κορφές τοῦ Ὀλύμπου- ἂν ἔβλεπαν ὅτι στη μνήμη τους δέν ἀκούγονται μεγάλα λόγια, ἀλλάπαίρνονται μεγάλες ἀποφάσεις ἀντάξιες τῶν ἀγώνων καί τῆς θυσίας τους;
Εἶναι σίγουρο ὅτι ἐμεῖς ἐδῶ, ὅσοι Αἰγιῶτες προσήλθαμε νά ἀποδώσουμε τιμή στους ἥρωές μας, εἴτε ἀπό κοινωνική ὑποχρέωση εἴτε ἀπή ἐσωτερική παρόρμηση, δεν πρόκειται να ἀλλάξουμε τα ἑλλαδικα δεδομένα. Μποροῦμε, ὅμως, να ἀλλάξουμε τη δική μας στάση ἀπέναντι στα πράγματα. Σύμφωνα με μια σοφή ρήση, «δεν πρέπει να ἀνησυχοῦμε τόσο για το τί πρέπει να κάνουμε, ὅσο να ἀνησυχοῦμε μᾶλλον, για το τί εἴμαστε».
Ἐξ ἄλλου «ἡ φύση τῆς πανανθρώπινης ὑπάρξεως εἶναι τέτοια, ὥστε κάθε ἰδιαίτερο πρόσωπο, νικῶντας το κακό στόν ἑαυτό του, ἐπιφέρει μέσα ἀπο τη νίκη αὐτή ἧττα τοῦ κοσμικοῦ κακοῦ τόσο μεγάλη, ὥστε τα ἀποτελέσματα ἐπενεργοῦν εὐεργετικά ἐπάνω στα πεπρωμένα ὅλου τοῦ κόσμου».
Ἔτσι, ἂν και δεν ἔχουμε την ψευδαίσθηση πως ἐμεῖς μποροῦμε ν᾿ ἀλλάξουμε κάτι, ὅμως, δεν πρέπει να διαφεύγει τῆς προσοχῆς μας το γεγονός, ὅτι στην ἱστορία δροῦν ἀστάθμητοι παράγοντες, ἀπρόβλεπτες συγκυρίες που μεταβάλλουν τα πράγματα. Και ἐν τέλει, πως ἡ σύνθεση τῶν ἐπι μέρους γεγονότων γίνεται ἀπό Αὐτόν που κυβερνάει την παγκόσμια ἱστορία, ἐπιβραβεύοντας εὐγενικές διαθέσεις και ἡρωϊκές ἀποφάσεις. Και εἶναι βέβαιο πως την ἱστορική πορεία τοῦ ἀνθρώπου δεν κατευθύνει ἡ ἀπραξία, δεν την γονιμοποιεῖ ἡ παθητικότητα, δεν την εὐνοεῖ ὁ ἀτομισμός, ἀλλά ὁ κοινός ἀγώνας, ἡ τόλμη γιά την ἐπικράτηση τῶν ἀρετῶν ἐκείνων που ἀνεβάζουν την κοινωνική ζωή σε ὑψηλότερα ἐπίπεδα ἐλευθερίας και ἀγάπης.
Αὐτά ἦταν και τα κύρια χαρακτηριστικα τοῦ ἀγῶνα τοῦ Σαράντα: ἡ νίκη τοῦ ἑαυτοῦ ὡς θυσία, ἡ ὑπέρβαση τοῦ ἀτομισμοῦ, ἡ ἑνότητα, ἡ ἀγάπη. Ἀρετές, τῶν ὁποίων οἱ ἀναβαθμοί διαπερνοῦν την ψυχή τῶν Ἑλλήνων ἀπό τούς ἀρχαίους ὣς τὸ Βυζάντιο καί ὣς τὸ Σαράντα καί ἐκφράζονται περιεκτικά καί λιτά ἀπό τη γραφίδα τοῦ Πλάτωνα:
«Τὸ νικᾶν ἑαυτόν,
πασῶν νικῶν πρώτη τε καί ἀρίστη,
τό δέ ἡττᾶσθαι αὑτόν ὑφ᾿ ἑαυτοῦ
πάντων αἴσχιστον ἅμα καί κάκιστον».
Κι αὐτοί πού ἀγωνίστηκαν θυσιαστικά -καί γι᾿ αὐτό νίκησαν- δεν ἦταν μόνο οἱ φαντάροι. Ἦταν γέροντες, παιδιά, γυναῖκες πού ζαλωμένες πολεμοφόδια, τρόφιμα, ρουχισμό ἀνέβαιναν κι ἀνέβαιναν στίς κακοτράχαλες βουνοκορφές τῆς Πίνδου, κι ὕστερα -ἀνάλαφρες σκιές- κατέβαιναν ζαλωμένες μ᾿ εὐλάβεια τά ζωντανά λείψανα πληγωμένων φαντάρων. Κι ἔνιωθαν στίς πλάτες τους νά τούς βαραίνουν τα βογγητά τοῦ πόνου ἐναλλασσόμενα μέ τό ρόχθο τοῦ θανάτου, κι ὅλα ν᾿ ἀνακατεύονται μέ τή βροχή ἢ τό χιόνι, τή λάσπη, τό σκοτάδι.
Αὐτές οἱ εἰκόνες τῆς θυσίας, ἁγιογραφίες φωτεινές ἀχειροποίητες, «θά χαρακτοῦν στή μνήμη τοῦ ἔθνους, θά γίνουν ὅραμα συμβολικό, λιτανεία πού πάει νά καταθέσει τό βαρύ τάξιμο στό θυσιαστήριο τῆς ἐλευθερίας».
Κι ὅλος αὐτός ὁ ξεσηκωμός, ἡ ψυχική ἀνάταση δέν ἦταν μιά ξαφνική δημιουργία, δέν γεννήθηκε ἀπό τό πουθενά. Ἦταν ζύμωση αἰώνων τῶν ἀξιῶν τῆς φυλῆς στήν συλλογική συνείδηση, πορεία ἀτέλειωτη ἐναλλασσόμενων στιγμῶν φωτός καί σκότους, ροή ἡμερῶν σημαντικῶν κι ἀσήμαντων, πικρῶν κι εὐτυχισμένων, «ἀδειανῶν χρόνων καί λιμνασμένων αἰώνων».
Φαίνεται νά εἶναι ἱστορικά βεβαιωμένο πως στίς κρίσιμες στιγμές τό Ἔθνος, ἀνέσυρε ἀπό τήν ἐθνική του μνήμη τίς ἀρετές ἐκεῖνες που τό βοήθησαν, ὄχι μόνο νά ξεπεράσει τον κίνδυνο, ἀλλά καί νά μεγαλουργήσει.
Καί ἀπό τίς ἀναρίθμητες αὐτές περιπέτειες τό ὑποσυνείδητο τοῦ λαοῦ ἔχει ἀποθησαυρίσει σοφία. Αὐτή χρησιμοποίησε καί τό 1940.
«Τό ἱστορικό ὑποσυνείδητο ἀγρυπνοῦσε τήν ὥρα πού ὁ λαός ἔδινε τήν ἐντύπωση, ὅτι ἀκούει πρόθυμα» τή φασιστική προπαγάνδα «καὶ ὅτι παρακολουθεῖ μέ ἀπάθεια την πυρκαϊά νά πλησιάζει ὁλοένα προς τα σύνορά του… Με τις μυστικες κεραῖες του ὅμως, αἰσθάνθηκε ἀπο μακρυά τον κίνδυνο και ἑτοίμασε τον πολύπλοκο μηχανισμὸότῆς ἀντιδράσεως». «Ἡ ἀπόφαση γιά το ὄχι» προερχόταν ἀπό τά βάθη τῆς καρδιᾶς του. «Το ἀπέδειξαν τά πράγματα. Κανείς δεν ἐδείλιασε… Ὅλοι σάν μιά ψυχη ὑπερήφανη ἑνώθηκαν στή θυσία. Ἀλλά τά πράγματα δεν θ᾿ ἀποδείκνυαν τίποτε, ἂν ἡ ἀπόφαση τῶν Ἑλλήνων δεν ἦταν παρμένη ἀπό καιρό, ἂν δεν εἶχε ὡριμάσει μέ τη σκέψη καί την ἐπίγνωση ὅτι ὄφειλε νά εἶναι ἀπόφαση ἀκράδαντη».
Ἀπέναντι, λοιπόν, στήν ἀπαισιόδοξη θέση περί τοῦ τέλους τῆς Ἑλλάδας, διατυπώνεται ἡ αἰσιόδοξη ἄποψη, ὅτι κάθε φορά που ἡ Ἑλλάδα κινδυνεύει, ὡς ἄλλος ἀπό μηχανῆς θεός, ἐμφανίζεται τό συλλογικό ἀσυνείδητο καί γιγαντώνει τούς Ἕλληνες, ἐγγυᾶται τή λειτουργία τῶν προγονικῶν ἀρετῶν που θά τους βγάλει ἀπό τις δυσκολίες.
Ὅμως, το ἱστορικό ἀσυνείδητο -ἢ ὅπως ἀλλιῶς το ὀνομάζουμε- δεν βρίσκεται σε μιά στατική κατάσταση. Εἶναι μιά «λειτουργία που τελεῖται μέσα στην ψυχή τοῦ ἔθνους ὁλόκληρου σαν ὀργανικοῦ ὄντος ὑπερτάτης μορφῆς» ἀλλά «ἀπό γενεά σε γενεά ἐνισχύεται» ἢ ἀδυνατίζει «ἀπό ἕνα θεσμό πολύ μεγάλης σημασίας, την παιδεία».
Ἔτσι, ὅσοι ὑποστηρίζουν ἀνέμελοι ὅτι ἡ συνείδηση τοῦ λαοῦ μας θα λειτουργήσει και πάλι στην κρίσιμη στιγμή, ὑποτιμοῦν ἀνεπίτρεπτα την παιδευτική σημασία τῆς ἱστορίας καί, ἐπι πλέον, δεν ἔχουν φαίνεται συλλογιστεῖ πώς ἕνας λαός δεν ζεῖ μόνο για τον πόλεμο. Δεν περιμένει ἕναν πόλεμο για να ἀποδείξει τις ἀρετές του. Ὁ ἡρωϊσμός, ἡ ἀξιοπρέπεια, ὁ δημοκρατικος τρόπος ζωῆς εἶναι καθημερινή κατάκτηση. Ζυμώνονται μέσα στην κοινωνία, στις ἀντιξοότητες τῆς ζωῆς, μέσα στὴ σιωπή, την καθημερινή χαρά καί τον πόνο, τη δουλειά και τη σχόλη. Ἡ συνείδηση τοῦ Ἔθνους χρειάζεται ἀνατροφοδότηση, χρειάζεται Παιδεία.
Ὄχι μόνο αὐτή την ἀτροφική πού προσφέρεται στα ἐκπαιδευτήρια τῆς χώρας μας, ἀλλά μιά παιδεία δυναμική, ὁλόπλευρη, Παιδεία λόγου καί πράξεων, με συντελεστές ὅλους τούς φορεῖς ἐξουσίας, τήν οἰκογένεια, τήν Ἐκκλησία, τούς πολιτικούς ἄρχοντες, τά μέσα μαζικῆς ἐνημέρωσης, πού ὅπως κατάντησαν σήμερα, συμβάλλουν στήν διάλυση τοῦ κοινωνικοῦ ἱστοῦ καί προσβάλλουν, ὄχι μόνο τήν καλαισθησία μας καί την εὐπρέπεια, μα και τη νοημοσύνη μας. Ὅσο, λοιπόν, ἡ Παιδεία ὑπολειτουργεῖ σε ὅλους τους τομεῖς, ποιός μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι καλλιεργοῦμε στους νέους -που ἀγνοοῦν- την ἑλληνική συνείδηση, δηλαδή τον παγκοσμίου ἀποδοχῆς ἑλληνικό πολιτισμό; Και πῶς περιμένουμε να λειτουργήσει ἑλληνικά, δηλαδή πανανθρώπινα, ἡ ψυχή τῶν Ἑλλήνων που γαλουχεῖται με πρότυπα τα ὑποπροϊόντα ἀμερικανικῆς παραγωγής και προελεύσεως, στους ἀντίποδες ἀκριβῶς τῶν παγκόσμιων ἑλληνικῶν ἀξιῶν;
Ἀλλά τα ἐθνικά θέματα κάθε λαοῦ, δεν εἶναι συνυφασμένα μόνο με τις πολιτιστικές του ἀξίες, μα και την πολιτική λειτουργία. Καί στά πολιτικά θέματα ἡ νεοελληνική κοινωνία δείχνει πελαγωμένη. Ἀποστρέφει τη ματιά της ἀπό τις ἀξίες και την κληρονομιά τοῦ ΟΧΙ, ἀφοῦ οἱ πολιτικές της ἐπιλογές λαμβάνονται με γνώμονα την μεγιστοποίηση τῆς καταναλωτικῆς εὐωχίας. «Κυρίαρχη πρακτική κατάντησε να εἶναι ὁ «χλευασμός κάθε νοήματος πατρίδας, κοινωνίας πολιτῶν, ἀθλήματος ἐλευθερίας”».
Ὁ πατριωτισμός, ὅμως, τοῦ Ἕλληνα δεν εἶναι ἐθνικισμός.
«Εἶναι ἡ αἴσθηση τῆς ἀξιοπρέπειας. Ὅταν αὐτη εἶναι ἐκτεθειμένη σε κινδύνους, τότε το τροπάριο τῆς εἰρηνοφιλίας διακόπτεται. Ὄχι ἀπο ἀγάπη προς τον πόλεμο. Ἀπό ἀγάπη πρός αὐτήν την Εἰρήνη. Γιατί τίποτα δεν ἐξυπηρετεῖ την Εἰρήνη χειρότερα ἀπό την καλοπροαίρετη διάθεση τῶν λαῶν να δέχονται ραπίσματα».
Κυρίες και Κύριοι,
«Ἡ θυσία που εἶναι ἡ πεμπτουσία τῆς παραδόσεώς μας, μαρτυρημένη και θαυμαζόμενη παγκοσμίως, εἶναι αὐτή που μᾶς διέσωσε στις κρίσιμες ἱστορικές μας στιγμές. Θυσία για τις ἀξίες τῆς Ἐλευθερίας και τῆς Δημοκρατίας, με ἐμπνευστή της την πίστη. Ἡ θυσία, που πηγάζει ἀπό την ἀγάπη εἶναι ἡ βάση τῆς κοινωνικῆς ζωῆς. Ὁ καταναλωτισμός, ἡ διαφθορά, …πού πάντα ὑπῆρχαν στην κοινωνική ζωή ὅλων τῶν λαῶν σε κάποιο βαθμό, σήμερα ἔχουν ὁδηγηθεῖ σε ἀμετρία που ὁδηγοῦν σε ἀδιέξοδο. Ἡ θυσία που γίνεται ἀπό ἀγάπη, θεραπεύει τις κοινωνικές ἀνάγκες, ἀλλά και ἱκανοποιεῖ καί το ἴδιο το ἄτομο που θυσιάζει κάτι ἀπό την προσωπική του ζωή, γιά χάριν τῶν ἀγαπωμένων προσώπων. Ὅταν τά ἔθνη δεν ἀγωνίζονται σε αὐτή την καθημερινή θυσία, που σημαίνει στέρηση στό ἐπίπεδο τῶν αἰσθήσεων για χάρη τοῦ ἄλλου, τότε ἢ σβήνουν ἢ ἀναγκάζονται να ὑποστούν θυσίες σε μεγαλύτερη κλίμακα, πολλές φορες στην ἐσχάτη θυσία τοῦ αἵματος».
Oἱ κίνδυνοι ἀφανισμοῦ τοῦ ἔθνους μας ὡς πολιτιστικῆς ὀντότητας και ἡ μετατροπή του σε κάτι ἄλλο εἶναι ὑπαρκτοί. «Ὁ πραγματικός στόχος τοῦ παγκόσμιου ἐξουσιασμοῦ εἶναι ἡ ἀλλοίωση τῆς ἐθνικῆς μας συνείδησης», γιατί μόνο ἔτσι νομίζει πως θα ἐπιτύχει τους στόχους του. «Kι εἶναι σημαντική ἡ εὐκαιρία που μᾶς προσφέρει και πάλι ἡ ἐπέτειος τῆς 28ης Ὀκτωβρίου, γιατί ὅπως τότε οἱ ἀγωνιστές τοῦ ῾40 συνειδητοποίησαν τον κίνδυνο κι ὑψώθηκαν στα ὅρια τῆς ἑλληνικῆς ἡρωϊκῆς ψυχῆς, γιά να διαφυλάξουν τον ἑαυτό τους και την πατρίδα τους, ἔτσι κι ἐμεῖς. Ἀπαιτεῖται να συνειδητοποιήσουμε τους κινδύνους που ὕπουλα στην ἐποχή μας ἀπειλοῦν την ὕπαρξή μας… Kι ἔχοντας μπρος στα μάτια μας τα ἡρωϊκά τους παραδείγματα, ἔχοντας συμπαραστάτη μας και βοηθό την ἀρχιστρατηγοῦσα Θεοτόκο, ἂς ἀρθοῦμε στο ὕψος τῶν περιστάσεων» με φρόνημα μαρτυρικό, εὐγνωμονοῦντες αὐτούς που μᾶς ἔδειξαν το δρόμο.’
