Παραδόθηκε η Εβραϊκή Συναγωγή των Τρικάλων

Ένα αίτημα πολλών ετών των Εβραίων των Τρικάλων πήρε σάρκα και οστά σκορπίζοντας ικανοποίηση και χαρά στα μέλη της Κοινότητας, τόσο εντός όσο και εκτός των Τρικάλων. Μετά από προσεκτικές και μελετημένες παρεμβάσεις, και χρηματοδότηση από δωρεές και από το Γερμανικό Προξενείο στη Θεσσαλονίκη, η Εβραϊκή Συναγωγή άλλαξε όψη εσωτερικά και εξωτερικά και προστέθηκαν καινούργιοι χώροι

Εγινε καινούργια στέγη και ταβάνι, έχουν ολοκληρωθεί σημαντικές εργασίες αρμολόγησης και ενίσχυσης στους τέσσερις κίονες του εσωτερικού της Συναγωγής, καινούργιο σοβάτισμα και αρμολόγηση του εσωτερικού πέτρινου τοίχου, εργασίες νέας ηλεκτρολογικής εγκατάστασης και νέες γύψινες διακοσμήσεις. Σε όλα αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε τον νέο χώρο του Μουσείου και της Βιβλιοθήκης, όπου θα φιλοξενείται μέσα από έγγραφα, βιβλία και πίνακες όλη η ιστορία της Εβραϊκής Κοινότητας Τρικάλων. Για να γίνουν όλα αυτά, διευκρινίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Βενουζίου, έπρεπε πρώτα να γκρεμιστούν «προβληματικά» τμήματα του κτιρίου. Η Συναγωγή πλέον, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Κοινότητας, που αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αρχιτεκτονικής, είναι έτοιμη να υποδεχθεί τους Εβραίους τουρίστες από το Ισραήλ και άλλες χώρες.

Φέτος μάλιστα, συμπληρώθηκαν 15 χρόνια, όταν στις 31 Οκτωβρίου 2004, έγιναν τα αποκαλυπτήρια των αναθηματικών πλακών με τα ονόματα των 139 Εβραίων των Τρικάλων και της Καρδίτσας, που τη νύκτα της 23ης προς 24ης Μαρτίου 1944 οι Ναζί τους συνέλαβαν και τους οδήγησαν στα χιτλερικά στρατόπεδα όπου οι περισσότεροι εξοντώθηκαν. Η Κοινότητα έχασε το 31% του πληθυσμού της. Αυτή η ημερομηνία αποτελεί τη «μαύρη» ημερομηνία για τους εβραίους των Τρικάλων. Συγκλονιστικές ήταν οι μαρτυρίες της μεγάλης περιπέτειας των ομήρων, που δημοσιεύτηκαν στοn τοπικό Tύπο. Η Συναγωγή, σύμφωνα με τον Ιακώβ Βενουζίου, είναι ρωμανιώτικου ρυθμού και για το λόγο αυτό ονομάζεται «Καλ Γιαβανίμ», δηλαδή των Ελλήνων Εβραίων.

Πρόκειται για ένα από τα λίγα, σπάνια και πολύτιμα δείγματα αρχιτεκτονικής και διαρρύθμισης ρωμανιώντικου τύπου. Μοναδική ιδιαιτερότητα της Συναγωγής Τρικάλων είναι ότι διαθέτει δύο Άμβωνες (Τεβά), έναν στο κέντρο -αντικριστά προς το Εχάλ, όπου φυλάσσονται οι πάπυροι της Ιεράς Βίβλου- και έναν υπερυψωμένο στον δυτικό τοίχο. Η Συναγωγή είναι από τα ωραιότερα κτίρια της πόλης των Τρικάλων και είναι καταχωρημένη σε διεθνείς τουριστικούς καταλόγους και λευκώματα παγκόσμιων εβραϊκών μνημείων ως συναγωγή μοναδικής ομορφιάς. Όπως παράλληλα και μνημείο λαμπρής ιστορικής και πολιτισμικής ελληνοεβραϊκής παράδοσης, ενώ αποτελεί βασικό τουριστικό πόλο της περιοχής.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ

Η διαδρομή

«Από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης επέστρεψαν μόνο έξι άτομα», μας λέει ο ιστορικός Κώστας Μιχαλάκης. Συγγραφέας του βιβλίου «H Εβραϊκή Κοινότητα Τρικάλων 1881-1940» (εκδ. Τύποις), ο κ. Μιχαλάκης αναζήτησε τα σκόρπια αρχεία και στοιχεία πριν από το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και με τη συνδρομή της συγγραφέως Μαρούλας Κλιάφα ανασυνέθεσε την εποχή που η κοινότητα αποτελείτο από περίπου 500 μέλη και είχε σημαντική παρουσία στην οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου.

«Υπάρχουν τουλάχιστον 700 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας Εβραίων στα Τρίκαλα. Οι μισοί ήταν Ρωμανιώτες με καταγωγή από τα Ιωάννινα και οι υπόλοιποι Σεφαραδίτες, ενώ κάποια στιγμή φαίνεται πως επικρατεί το σεφαραδίτικο στοιχείο. Βρίσκονταν πάντα στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης και μαζί με τη συνοικία του Βαρουσίου θεωρούνταν οι πιο ανεπτυγμένες περιοχές των Τρικάλων και είχαν πάντα καλές σχέσεις με τους χριστιανούς», μας λέει ο κ. Μιχαλάκης.

Με ορισμένες εξαιρέσεις πλούσιων οικογενειών, που έγιναν τραπεζίτες, οι περισσότεροι ήταν μικρέμποροι και τεχνίτες. Ορισμένες από τις εμβληματικές μορφές της κοινότητας, μας λέει ο κ. Μιχαλάκης, ήταν ο τραπεζίτης Σολομών Μεγίρ που είχε καλές σχέσεις με την Ορθόδοξη Εκκλησία, ο Ηλίας Κοέν που θεωρείται από τους πλουσιότερους Τρικαλινούς της εποχής και ο γιος του Χαΐμ που έγινε βουλευτής Θεσσαλονίκης, η Αλέγρα Φελούζ μέλος του ΕΑΜ και της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και υπέρ των μεικτών γάμων Εβραίων και χριστιανών και ο νομικός και διπλωμάτης Ασέρ Μωυσής που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην ίδρυση του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου.

Τα φαινόμενα αντισημιτισμού στα Τρίκαλα ήταν πολύ περιορισμένα, μας λέει ο ιστορικός, κάτι που φαίνεται από τη διάσωση του μεγαλύτερου τμήματος του εβραϊκού πληθυσμού της περιοχής στην κατοχή. «Οι περισσότεροι είχαν μάθει με διάφορους τρόπους τι είχε συμβεί στη Θεσσαλονίκη και είχαν προετοιμαστεί. Πολλοί βρήκαν καταφύγιο στα χωριά που ήλεγχε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ενώ οι κάτοικοι των χωριών τους δέχτηκαν με μεγάλη αγάπη», μας λέει.

Με τον ίδιο τρόπο σώθηκε η οικογένεια του Ιάκωβου Βενουζίου. Ο 76χρονος ήταν μόλις δύο ετών όταν οι γονείς του με τον αδελφό του διέφυγαν από τα Τρίκαλα τον Σεπτέμβριο του ’43 αναζητώντας καταφύγιο στα ορεινά χωριά. «Στον δρόμο προς Ελάτη σταθήκαμε στη Φήκη, όπου μας προστάτευσε η οικογένεια Παπαστεργίου. Η Ελάτη όμως ήταν κατεστραμμένη, και τότε ένας πρώην χωροφύλακας που έφυγε από το Σώμα γιατί ήταν αντίθετος με τους κατακτητές μας φιλοξένησε στο σπίτι του στο χωριό Φήκη, όπου μείναμε μέχρι την απελευθέρωση. Οταν επιστρέψαμε στα Τρίκαλα, βρήκαμε το σπίτι μας κατεστραμμένο και υπό κατάληψη», μας λέει ενώ πλησιάζουμε στη συναγωγή.

Πίσω από το αρχοντικό της οικογένειας Σιδόπουλου, ένα από τελευταία εβραϊκά σπίτια που σώζονται αποκατεστημένα, βρίσκεται η ρωμανιώτικη συναγωγή, η μόνη από τις τρεις που επιβίωσε στο πέρασμα του χρόνου, χτισμένη στις αρχές του 20ού αιώνα. Γύρω από τις τέσσερις πανήψυλες κολώνες στο εντυπωσιακό εσωτερικό της αναπτύσσονται οι δύο άμβωνες –ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του χώρου– το ιερό, ο γυναικωνίτης, ενώ μεγάλοι πολυέλαιοι κρέμονται από το ταβάνι. Οι ρωγμές στις κολώνες, στα δάπεδα και την οροφή του κτιρίου καθιστούν επιτακτική την αναστήλωσή του, η οποία έχει δρομολογηθεί σύμφωνα με τον πρόεδρο της κοινότητας. «Οι εργασίες θα συνδυαστούν με την αναδιαμόρφωση του εξωτερικού χώρου για να γίνει περισσότερο εμφανής στους επισκέπτες. Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον να επισκεφθούν τη συναγωγή Εβραίοι του εξωτερικού που έρχονται στην Ελλάδα», τονίζει ο κ. Βενουζίου.

Η διάσωση

Με εξαίρεση το εβραϊκό νεκροταφείο και τη συναγωγή, τα ίχνη της εβραϊκής κοινότητας στον δημόσιο χώρο των Τρικάλων είναι ελάχιστα. Τα περισσότερα παλιά αρχοντικά, όπως της οικογένειας Κοέν που φιλοξενούσε τον Βασιλιά Γεώργιο στις επισκέψεις του, κατεδαφίστηκαν και τη θέση τους πήραν πολυκατοικίες. H κοινότητα αριθμεί σήμερα μόλις 40 μέλη, τα περισσότερα μεγάλης ηλικίας. Τα αρχεία της, πριν από τον πόλεμο, που έκλεψαν οι κατακτητές παραμένουν εξαφανισμένα. Η πρόσφατη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Τρικκαίων για την ανέγερση ενός μνημείου ολοκαυτώματος στα Τρίκαλα και η ανάδειξη της ρωμανιώτικης συναγωγής είναι δύο σημαντικές προσπάθειες για να διασωθεί ένα κομμάτι της ιστορίας τους. Διαφορετικά, θα δικαιωθεί η φήμη του Ληθαίου ποταμού.

Από παλαιότερη ανάρτηση της Καθημερινής