Με ιδιαίτερη πικρία και χωρίς περιστροφές είχε σχολιάσει στο CNN Greece την απόφαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να μετατρέψει σε τζαμί την Αγία Σοφία η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ, που πέθανε την Δευτέρα (16/2) σε ηλικία 99 ετών, βυθίζοντας στη θλίψη τον ακαδημαϊκό κόσμο αλλά και ολόκληρη την Ελλάδα.
Πώς νιώθω; Μίλησα για δεύτερη Άλωση, γιατί υπάρχει η Άλωση της Πόλης, αλλά η Αγία Σοφία έχει ταυτιστεί με την Πόλη. Δεν μπορείς να μιλήσεις για την Κωνσταντινούπολη χωρίς να σκεφτείς την Αγία Σοφία.
Η Άλωση της Αγίας Σοφίας είναι σαν μια νέα Άλωση της Πόλης. Μη με ρωτάτε λοιπόν πώς ένιωσα. Ένιωσα ταπεινωμένη.
Λέμε συχνά ότι η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί έγινε για να λειτουργήσει και ως βαλβίδα ασφαλείας για την πίεση που δέχεται ο Ερντογάν από τα εσωτερικά του προβλήματα. Βλέπετε ίσως και κάποια άλλη σημειολογία πίσω από την απόφαση αυτή;
Νομίζω ότι δεν τον ενδιαφέρει πια η κοσμική Τουρκία. Έχοντας υπόψη του να κάνει μια οθωμανική προέκταση της πολιτικής του, εκείνο που τον ενδιαφέρει δεν είναι μόνο τι θα πουν οι εσωτερικοί του οπαδοί, αλλά και το να δείξει πως δεν τον ενδιαφέρει η Δύση. Κατά τη γνώμη μου είναι μια αποστασιοποίηση από τον δυτικό πολιτισμό.
Η απόφαση ήταν μια βλακεία, γιατί ο Ερντογάν αφαίρεσε από την ανθρωπότητα ένα μνημείο. Όταν κάνεις ένα μνημείο τζαμί, αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πλέον ανοιχτό στους υπόλοιπους ανθρώπους. Όταν αφαιρείς ένα μνημείο από την παγκόσμια κληρονομιά είσαι ή ασεβής, ή βλάκας. Κατά τη γνώμη μου ο Ερντογάν έκανε και ασέβεια και βλακεία.
Η Αγία Σοφία έχει μετατραπεί σε ένα σκηνικό για την θριαμβολογία του Ερντογάν και δεν υπάρχει καμία τελετουργική συγκίνηση. Είναι ένα πρόσχημα. Είναι ένα μνημείο που ο Ερντογάν έκλεψε από το παγκόσμιο μουσείο και το έκανε δικό του.
Πώς θα χαρακτηρίζατε την απάντηση της διεθνούς κοινότητας στην απόφαση Ερντογάν να κάνει την Αγία Σοφία τζαμί;
Οι Ρώσοι είναι οι μόνοι ορθόδοξοι, οι οποίοι δεν βρέθηκαν υπό μουσουλμανικό ζυγό. Υπάρχει ένα λαϊκό αφήγημα ρώσικο που λέει ότι οι Βυζαντινοί κάποια στιγμή κάλεσαν κάποιους Ρώσους στην Αγία Σοφία. Όταν αυτοί είδαν το ναό και το τελετουργικό, πίστεψαν ότι είναι «άγγελοι επί της γης», και έτσι λέει ο μύθος, έγιναν χριστιανοί.
Η Αγία Σοφία είναι συνδεδεμένη με τα πάντα, όχι μόνο με την Ελλάδα και το ένδοξο Βυζάντιο, όπως έχει πει κι ο Καβάφης.
Αναρωτιέμαι, λοιπόν, τι κάνει η Ρωσία; Διαμαρτυρήθηκε ο Πατριάρχης Κύριλλος αλλά ο Πούτιν τίποτα. Με ρωτάτε για την αντίδραση της διεθνούς κοινότητας.
Και μόνο αυτό θα έπρεπε να κάνει τους άλλους να σκεφτούν ότι το μνημείο μιλάει. Και το καταλαβαίνουν αυτοί που το κάνουν να σωπάσει. Αλλά δεν το καταλαβαίνουν αυτοί που θα έπρεπε να το ακούνε.
Δεν ακούμε πλέον τα μνημεία. Τα βλέπουμε το πολύ πολύ, λυπόμαστε όπως όταν κάηκε η Παναγία των Παρισίων αλλά από εκεί κει και πέρα τίποτα.
Πηγή: Kώστας Πλιάκος – CNN Greece
Η συνέντευξη με την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά τον Ιούλιο του 2020.
